Bronnen en Krachtplaatsen in NL & Be

  Dymphna kerk en kapel in Geel en Zammel

De Dymphnakerk staat aan het Sint-Dimpnaplein in Geel  (Zie OpenStreetMap.org)
Een kapel gewijd aan Dymphna staat aan de Groeneheuvel in Geel  (Zie OpenStreetMap.org)
en aan de St. Gerebernusstraat in Zammel  (Zie OpenStreetMap.org)

De moderne spelling is Dymphna, en we zien ook Dymphnia, Dimpna, Dimfna, Damhnait en Davnet. Een mogelijke betekenis van deze naam is 'hoog, verheven', 'vrouw van aanzien' of 'dichteres'. De naam Dymphna komt mogelijk van de Keltische stam d-m-(b)-n, wat 'hoog, verheven' betekend. Een andere mogelijkheid is dat de naam Dypnhna van het Ierse 'Damh' komt, wat dichter betekend. Het laatste deel van de naam '-nait' geeft hier een vrouwelijke duiding, dus 'dichteres'.
 (Bronnen: Vandenbroeck Blz.49 Dymphna,  24Baby.nl Dymphna,  Meertens Inst. Dymfna,  Wikipedia Dymfna,  Wikipedia Dymphna)

St.Dymphna zou zich in de 6de/7de eeuw bij het plaatsje Zammel teruggetrokken hebben in een kluizenaarshut bij een geneeskrachtige bron. Hier zou later een kapelletje gebouwd zijn waarbij in de 17de eeuw een Lindeboom geplant werd. Later in de 17de eeuw werd het kapelletje verbouwd en vergroot. In februari 2022 heeft een storm de Lindeboom bij het Dymphnakapelletje in Zammel neergehaald, de boom kwam vlak naast het kapelletje terecht.  (Over de boom: NNieuws.be  en  RTV.be).
Een tweede kapel toegewijd aan St.Dymphna vinden we in het naburige plaatsje Geel aan de Groeneheuvel. Deze kapel word in de 15de eeuw al genoemd, hier stonden toen twee kleine kapelletjes; een Dymphnakapel en een kruiskapel. In het begin van de 17de eeuw is de kruiskapel vervangen door een nieuwe kapel, deze is in de 18de eeuw vergroot, nadat men het Dymphnakapel­letje gesloopt had. Het Dymphnakapelletje is na de dood van St.Dymphna gebouwd, hier zou men de gestolen relieken van St.Dymphna heroverd hebben.
In Geel vinden we ook een St.Dymphna kerk, deze kerk is hier in de periode van 1349-1585 gebouwd. Deze kerk is vooraf gegaan door een houten kapel gewijd aan Martinus, genoemd in 1250, waarin men tevens de relieken van Dymphna bewaarde. Hier zou Dymphna door haar vader zijn omgebracht en Dymphna zou hier ook begraven zijn. Deze houten kapel is door de groei van het aantal bede­vaarts­gangers vervangen door een in de Romaanse stijl gebouwde stenen kerk, die ook in ditzelfde schrijven uit 1250 genoemd word. Van deze Romaanse kerk zijn tijdens werkzaamheden fundamentresten gevonden onder de huidige Dymphnakerk, die de oude Romaanse kerk in 1349 verving. In 1450 stort de zuiderzijbeuk in en in 1541 stort de kerktoren in tijdens een hevige storm, doch de bouw moest op een gegeven moment stilgelegd worden wegens geldgebrek. De toren is nooit afgebouwd.
 (Bronnen: v.Dorst Blz.283,  Schalley Blz.16,  v.Ravensteyn Blz.3-8,  OnroerendErfgoed.be Dymphnakerk,  OnroerendErfgoed.be kapel Geel,  OnroerendErfgoed.be kapel Zammel,  RTV.be,  Wikipedia: Dymfna,  Dymphna van Geel,  Dymphnakapel Geel,  Dymphnakapel Zammel  en de  Dymphnakerk)





De Heilige Dymphna
De geschiedenis rond de Heilige Dymphna zou zich in de 6de of de 7de eeuw afgespeeld hebben, doch de oudste vermelding dateert van de 13de eeuw. Er zijn geen oude teksten gevonden die Dymphna ergens tussen de 6de en de 13de eeuw kunnen plaatsen. In het Sanctilogium genealogicum wordt een heilige Damnoda, alias Dymna, van de clan Orgiel genoemd, aangeduid als 'de vluchtelinge'. Doch de tekst vermeld niet waarheen deze heilige gevlucht zou zijn en het lijkt onwaarschijnlijk dat het hier onze Heilige Dymphna betreft.
Andere aanwijzingen zijn brokstukken van een witstenen sacrofaag in de St.Dympnakerk in Geel, die uit de 8ste - 9de eeuw dateert. De botresten die men in deze kist vond dateren tussen het einde van de zevende en de achtste eeuw. De witstenen sacrofaag zat in een houten reliekkist uit de 14de - 15de eeuw met een gebakken rode tegel met de tekst DI(M)PHNA die men in de Karolingische of post-Karolingische tijd plaatst (= 8ste - 11de eeuw). Mogelijk dat de cultus rond de heilige Dymphna dus teruggaat tot in ieder geval de 8de eeuw.
 (Bronnen: Alex Blz.9,  v.Dorst Blz.273-276, 283-284,  Mercer Blz.3-5,  Schalley Blz.6, 33-34,  Vandenbroeck Blz.36,  OmniumSanctorumHiberniae.com)

De legende van Dymphna
De vader van Dymphna was een Ierse heidense koning en zijn vrouw zou Christelijk zijn geweest. In de jonge jaren van Dymphna kwam haar moeder te overlijden, haar vader bestede de zorg voor z'n dochtertje toen uit aan derden. Ook deze mensen zouden Christelijk zijn geweest en waren mogelijk de inspiratie voor Dymphna om zich zonder medeweten van haar vader te laten dopen door een priester genaamd Gerebern(us). De vader van Dymphna liet al enige tijd zoeken naar een nieuwe partner, doch niemand kwam qua karakter en schoonheid in de buurt van zijn overleden vrouw. Omdat men geen geschikte huwelijkskandidaat kon vinden, wees men op de dochter van de koning, die erg op haar moeder leek. Hierop wou de koning met z'n dochter huwen, maar Dymphna vluchte samen met Gerebern weg uit Ierland naar de Belgische Kempen. Helaas wist de koning ze toch te vinden... De koning doodde de priester Gerebern die z'n dochter zonder zijn medeweten gedoopt had en naar het buitenland meegesmokkeld had. Toen z'n dochter wederom weigerde met haar vader te huwen doodde hij ook haar in een vlaag van razernij met één houw van z'n zwaard. Hierna werd de koning gek van verdriet, wroeging en eenzaamheid.
Dit drama zou zich hebben afgespeeld in de omgeving van Geel en Zammel in de Vlaamse Kempen. Dymphna wordt vaak afgebeeld met een kroon, die naar haar afkomst verwijst, en met een zwaard, die verwijst naar haar abrupte dood. Feestdag: 15 mei (Dimfna/Dymphna), en/of 14 juni (Davnet).
 (Bronnen: Claes 2003 Blz.292,  Claes 2006 Blz.30-31,  v.Dorst Blz.267, 287,  Goosen Blz.105-106 (zie ook: DBNL.org),  Vandenbroeck Blz.36,  Warner Blz.335-341,  Academia.edu,  Blog.Stoliverspc.org,  CatholicIreland.net,  Google books Philip Shirley Blz.301-302,  Heiligen.net,  PhoebusFoundation.org,  SintDimpna.be,  Volksverhalen.be,  Wikipedia Dymphna van Geel  en  YouTube Dymphna)

Dymphna en psychiatrie
Waarom de heilige Dymphna in verband word gebracht met het genezen van geesteszieken en psychiatrie is niet geheel duidelijk. Uit de beschrijving van het leven van Dymphna is een dergelijk verband niet te halen. Hierin lezen we dat haar vader, omdat ze zo op haar moeder lijkt, een incestueus huwelijk met Dymphna wou aangaan, en dat hij haar toen ze dat herhaaldelijk weigerde uiteindelijk vermoord heeft. Men zou dit als krankzinnig kunnen interpreteren, doch Dymphna heeft haar vader hier niet van kunnen genezen. Sterker nog, nadat Dymphna's vader haar vermoord had, werd hij gek van wroeging, verdriet en eenzaamheid. Doch Dymphna heeft deel noch aan de oorzaak noch aan de genezing van deze geestesgesteldheid van haar vader. Maar omdat Dymphna onthoofd werd, zouden haar geneeskrachtige kwaliteiten zich relateren tot de zaken van het hoofd, waaronder geesteszieken, psychiatrie. Geel werd een bedevaartsplaats voor mensen met psychische problemen, die in de kerk opgevangen werden. Hier deden de bedevaartsgangers een negen dagen durend ritueel om te genezen, indien men nog niet genezen was, deed men nogmaals dit ritueel van negen dagen. Men werd gedurende deze tijd opgevangen in de ziekenkamer die men naast de kerk gebouwd had. De kerk kon op een gegeven moment niet iedereen meer onderbrengen zodat men een beroep deed op de bewoners van Geel. Zo ontstond de Geelse gezinsverpleging, dit verpleegmodel werd in 2009 erkent als Immaterieel Cultureel Erfgoed in Vlaanderen. Ik ben zelf als verpleegkundige in de psychiatrie werkzaam geweest en voelde me meer politie agent dan verpleeg­kundige, het moderne verpleeg­model rond gezinsverpleging spreekt me veel meer aan!
 (Bronnen:  Boeckx & Vandecruys Blz.,  v.Dorst Blz.276-278, 283-287,  v.Ravensteyn Blz.54-61,  Schalley Blz.25-31,  Vandenbroeck Blz.36, 51-55,  GasthuismuseumGeel.be,  KU Leuven.be,  Museumvandegeest.nl  en  Wikipedia Gezinsverpleging in Geel)


Keltische Godin
In het Sanctilogium genealogicum wordt een heilige Damnoda, alias Dymna, van de clan Orgiel genoemd, aangeduid als 'de vluchtelinge'. Hoewel het hier niet om de Heilige Dymphna gaat die we hier bespreken, is de combinatie van de namen Damnoda en Dymna hier interessant.
Volgens Paul Vandenbroekck (Blz.49-50)  zou Dymphna een kerstening kunnen zijn van de Keltische godin Damona, die mogelijk bij de bron van Zammel, waar Dymphna verbleef, vereerd werd in voor­chris­te­lijke tijden. De naam Dymphna komt van de Keltische stam d-m-(b)-n, wat 'hoog, verheven' betekend. Ook het Ibero-aquitaanse dumno, dubno en duno zijn van dezelfde wortel afkomstig. De namen van de Ierse stam de Domnann en de Schotse Damnonii komen van deze woordstam. Voordat men in de middeleeuwen de schrijfwijze Dymphna ging gebruiken, schreef men deze naam als Dimpna, Dumbna, enz..
Nu heeft de naam van de Godin Damona een andere etymologie en betekenis; Damona komt van de Keltische woordstam damo-, wat 'stier' of 'hert' betekend. De Godin Damona word ook wel 'de Heilige Koe' genoemd en uit haar uiers zouden rivieren ontsproten zijn. Er zijn verschillende inscripties gevonden waarop Damona genoemd wordt, waarop ze in verband gebracht wordt met genees­krachtige bronnen. Mogelijk dat de Godin Damona bij een geneeskrachtige waterbron bij Zammel vereerd werd. De gebruiken rond deze waterbron en de verering van de Godin Damona zouden dan later gekerstend kunnen zijn en overgegaan op de Heilige Dymphna. Mogelijk had deze bron een hoger gehalte lithium in het water, wat heeft kunnen bijdragen aan het helen en verwerken van psychische problematiek, naast de aandacht, rituelen en de Geelse gezinsverpleging.
Kernwoorden in dit stukje over een connectie met een Keltische Godin zijn: mogelijk, zou kunnen, klinkt als... Deze connectie berust dus voornamelijk op speculaties.
 (Bronnen: Coulter & Turner Blz.142,  MacKillop Blz.114,  Schalley Blz.33-34,  Vandenbroeck Blz.36, 49-50, 53-55,  Academia.edu,  Foodlog.nl Lithium,  Historiek.net,  Lenntech.nl Lithium,  Nissaba.nl Damona,  OmniumSanctorumHiberniae.com,  TheCaregiverspace  en  Wikipedia - Damona)


Krachtplaatsen
De geneeskrachtige bron met een mogelijk heidense geschiedenis wekte natuurlijk mijn interesse. Cois Geysen beschrijft een sterke energiestroom door de Dymphnakerk en de Dymphnakapel in Geel, deze energiestroom verbind deze twee locaties met elkaar. Volgens Geysen zou hier sprake zijn van een breuklijn in de aardkost waarop zowel de kerk als de kapel in Geel staan. Bij de Dymphnakapel in Zammel ervaart Cois Geysen ook een sterke energie die uitnodigt tot meditatie  (zie: Geysen Blz.55-57).

Bezoek aan de Dymphnakerk
Eind november ben ik naar Geel geweest om de Dymphnakerk en kapellen in en rond Geel te bezoeken. De Dymphnakerk is in deze maand alleen tijdens kerkdiensten open dus ik zorgde dat ik ruim een half uur voor aanvang bij de kerk aanwezig was. De kerk was inderdaad al open, ik sprak even kort met de voorgangster die het goed vond dat ik, nu er nog praktisch niemand was, even rondliep en foto's maakte. Helemaal achter het priesterkoor zag ik de reliekhouders en de ruimte waar mensen onderdoor kropen als bijdrage voor hun genezing. Ik ben meteen even (stiekum) gaan wichelen, de wichelroede wees deze lokatie direct aan als krachtplaats! Ik ben toen naar buiten gegaan en ben een paar maal rond de Dymphnakerk gelopen, waarbij de wichelroede consequent naar de locatie achter het priesterkoor bleef wijzen. De relieken van Dymphna bevinden zich dus op een sterk krachtcentrum. De voorgangster had me toegezegd me na de dienst nog het een en ander te willen vertellen, dus ik ben toen eerst naar de Dymphnakapel aan de Groeneheuvel in Geel gegaan, slechts enkele minuten verderop, om daarna weer terug te komen.

Dymphnakapel op de Groeneheuvel, Geel
De kapel was tot mijn verrassing open maar maakte binnen en wat verwaarloosde indruk. De sfeer was verder wel goed en hier vond ik het krachtcentrum bij het altaar, dat aan de kant van het daktorentje stond. Ik merkte een energiestroom in het verlengde van het kapelletje op, wat ik ook bij de Dimphnakerk had opmerkt; ook daar trof ik een energiestroom in het verlengde van de kerk. Bij de relieken achterin de Dymphnakerk kwamen twee energiestromen samen. Hoewel de kapel en de kerk niet precies op elkaar gericht staan en ook niet hetzelfde gericht staan, bleken ze wel energetisch verbonden, zoals Cois Geysen dat ook al opgemerkt had  (zie: Geysen Blz.55-57).
Mooi voorbeeld dat energiestromen geen rechte lijnen vormen maar de weg van de minste weerstand volgen, of hier een breuklijn volgens Cois Geysen.  (Zie ook: Geopunt.be - breuklijnen)

Rood = een rechte lijn in het verlengde van de kerk en kapel, bruin = een gebogen lijn

Dymphakapel, Zammel
Vervolgens ben ik doorgereden naar de Dymphnakapel in Zammel, een kwartiertje verderop. Hier had ik direct een goed gevoel bij en de afgesloten kapel zag er goed onderhouden uit. Je kan de buitendeur wel openen, je kan dan een paar stappen naar binnen zetten en komt dan bij een deur met een raam en gaas ervoor waardoor je naar binnen kan kijken. M'n mobiel heeft een kleine lens zodat ik de binnenkant van het kapelletje redelijk goed kon fotograferen. De wichelroede wees ook bij deze kapel het altaar achterin als krachtplaats aan. Ik ben een paar keer rond het kapelletje gelopen en kreeg iedere keer een reactie bij de uitbouw achteraan waarin het altaar staat.
Vreemd genoeg kreeg ik geen enkele reactie bij de waterput. Deze was ook behoorlijk permanent afgesloten dus ik denk dat deze geen water meer bevat.

Terug naar de Dymphnakerk
Vervolgens ben ik weer terug gereden naar de Dymphnakerk, waar ik net na afloop van de dienst aankwam en de voorgangster nog aantrof. Ik legde uit dat ik voor het gebouw gekomen was, om te kijken of het een krachtplaats was en dat ik ondertussen naar de Dymphnakapelletjes in Geel en Zammel geweest was. Ik was nu alleen nog met de voorganster in de Dymphnakerk, die me het altaarstuk met daarboven de relieken van Dymphna liet zien en toelichting gaf waar we nu naar keken en hoe men daar in het verleden en nog steeds mee omgaat. Het altaarstuk is een houtsnijwerk uit het begin van de 16de eeuw die het verhaal van Dymphna uitbeeld en die speciaal voor deze kerk gemaakt is  (zie ook: v.Ravensteyn Blz.25-28  en  Schalley Blz.18-19).
Ik kocht nog een noveenkaars van de Heilige Dymphna en een informatief boekje over de kerk, waarna ik haar bedankte voor haar tijd en uitleg. Nadat ik enkele andere lokaties verderweg had bezocht, kwam ik weer terug naar Geel om het Gasthuismuseum van Geel te bezoeken; alwaar een permanente tentoonstelling rond Dymphna te zien was en de gezinsverpleging...
Mocht je Geel ooit nog eens bezoeken, dan kan ik je een bezoek aan het museum (entree 6 euro), de Dymphnakerk en de kapelletjes zeer aanbevelen! Ik wil zeker nog een keer terugkomen om de Dymphnakerk te bezoeken om hier een meditatie/trancereis te doen.

Martin Roek      

In het roodachtige gebouwtje dat tegen de toren is aangebouwd bracht men mensen onder die voor genezing kwamen